Yazar: Ceyla AKIN
Ders Niteliğinde Bir Vaka: Trafik Hesabı Lüks Değil, Gereklilik
Chicago’nun kalbine saplanan siyah bir mızrak gibiydi John Hancock Center. 1969’da tamamlandığında gökyüzüne meydan okuyan bir mühendislik ifadesiydi: 344 metre yüksekliğiyle, dünya çapında bir ikon, modernitenin çelikle yazılmış manifestosuydu.
Ama daha ilk yılın sonunda, göğe uzanma arzusunun yerini, asansör kuyruğunda bekleyen yüzlerce insanın homurtusu aldı. Bu yapı, gökdelenlerin yeni bir çağını başlatırken, aynı zamanda asansör mühendisliğinde yapılabilecek en büyük hatayı da ölümsüzleştirdi: Yanlış trafik hesabı.
O dönemde yapılan hesaplar, günümüzün ileri seviye yazılım simülasyonlarına sahip değildi. Ama sorun sadece teknolojik sınırlarda değildi mesele zihinsel bir öngörü eksikliğiydi. Çünkü hesaplar ortalama insan hareketlerine, standart yoğunluklara ve ideal senaryolara göre yapılmıştı. Ama John Hancock Center, bir bina değil, bir yaşam ekosistemiydi.
John Hancock Center, asansör sisteminde dönemin en yenilikçi kavramlarından biri olan Sky Lobby sistemini kullanmıştı. Bu sistem, yolcuları express asansörlerle 44. kata kadar taşıyor, oradan local asansörlere aktararak üst katlara yönlendiriyordu. Kulağa harika geliyordu. Kağıt üstünde de öyleydi. Ama gerçek farklıydı.
Olayın trajedisi yalnızca yavaşlıkta değil, sistemin insanı öngörememesinde yatıyordu. İnsanlar sadece taşınması gereken yükler değildi. Onlar tahammülsüzleşebilen, yön değiştiren, yoğunluk anında çileden çıkan canlı değişkenlerdi.
O dönemde Chicago Tribune başta olmak üzere yerel basın, binadaki asansör yoğunluğunu haberleştirdi. “Yüz katlı binada bir kat çıkmak yarım saat sürüyor” türü manşetler, binayı sadece mimari olarak değil, kullanıcı deneyimi açısından da tartışmalı hale getirdi.
John Hancock Center olayı, bugünün mühendisleri için bir ibret levhasıdır. Bir gökdeleni çelikle inşa edersiniz; ama onu yaşanabilir kılmak için zamana ve davranışa uygun taşıma sistemini de inşa etmelisiniz.
Göğe uzanan bu kule, zamanla bizlere bir şeyi çok iyi öğretti,
Yüksekliğin gerçek bedeli metreyle değil; bekleme süresiyle ölçülür.
Bugün bir mühendis, bir mimar ya da bir yatırımcı, yeni bir kule tasarlarken, yeni bir gokdelen tasarlarken önce şu soruyu sormalıdır:
“İnsanlar bu binada en az ne kadar bekleyecek asansor bekleyecek?”
Kaynaklar
- Elevator World Archives, 1966–1974
- “The Tallest Elevator Mistake” – Chicago Tribune, Mart 1971
- Otis Historical Systems Archives
- Wikipedia: John Hancock Center
- CBS, ABC7Chicago, People News arşivleri
