Halim AKIŞIN - Kalite Sistem Yöneticisi - Makina Mühendisi

Asansör sektöründe güvenliğin referans çerçevesi değişiyor. TS EN ISO 8100 serisi, mevcut düzeni ortadan kaldırmaktan ziyade; risk analizi, mühendislik hesapları ve test prosedürlerini daha kapsamlı ele alan bir yapıyla güvenlik yaklaşımını derinleştiriyor.

Standartlar, ticaretin düzenli, güvenilir, hızlı ve adil bir şekilde yapılabilmesi için gereklidir. Hem yerel hem de uluslararası ticarette taraflar arasında ortak bir dil, anlayış ve güven ortamı yaratır. Kaliteyi garanti eder, tüketiciyi korur, ticaretin gelişmesini destekler ve hukuki altyapıyı güçlendirir. Standartların uygulamadaki yararları aşağıda çıkarılmıştır:

• Ürünlerin, hizmetlerin ve işlemlerin belirli kalite ve özelliklerde olmasını garanti ederek ticari ilişkilerde şeffaflık artar, anlaşmazlıklar azalır.

• Ürünlerin ve hizmetlerin tanımlanmasını, sınıflandırılmasını ve değerlendirilmesini kolaylaştırır.

• Farklı ülkelerdeki ticaret tarafları arasında ortak standartlar, ürünlerin ve hizmetlerin uluslararası pazarlarda kabul görmesini sağlar ve küresel ticaret hacmini artırır.

• Ürün ve hizmetlerin belirli kalite kriterlerine uygun olmasını sağlar. Bu da piyasada haksız rekabetin önüne geçer.

• Teknolojik gelişmelerin yaygınlaşmasını ve endüstriyel üretimin uyumlu hale gelmesini sağlar.

• Ticari faaliyetlerin yasal düzenlemelerle uyumlu olmasına yardımcı olur ve ticari uyuşmazlıkların çözümünde referans noktası oluşturur.

Ülkemizdeki standartların değişimi sürekli gündemdeki yerini korumakla birlikte, yasal düzenlemelerin güncel tutulması ve yukarıda açıklanan konuların ortak paydasını oluşturmaktadır.

Güncel olarak standartlarımız TS EN 81-20:2020 ve TS EN 81-50:2020 olmakla birlikte 2026'nın üçüncü çeyreğinde TS EN ISO 8100-1 ve TS EN ISO 8100-2 Avrupa’da ve ülkemizde resmi olarak kullanıma başlanması beklenmektedir.

Standartların değişimleri ile beklenen iyileşmeleri aşağıda tariflenmiştir:

- Asansör tasarımından montajına kadar tüm süreçlerde daha detaylı risk analizleri yapılmasını zorunlu kılar. Bu sayede olası tehlikeler önceden tespit edilip önleyici tedbirler alınabilir.

- ISO 8100-2 standardı EN 81-50 standardı içeriği ile uyumlu olup, asansör bileşenlerinin dayanıklılığı ve güvenliği için daha sıkı mukavemet hesapları ve test prosedürleri yer almaktadır.

- Acil durum haberleşme sistemleri, acil aydınlatma ve kurtarma prosedürleri standartlarda daha ayrıntılı olup, bu durum, yolcuların acil durumlarda daha hızlı ve güvenli tahliyesini destekler.

- Elektriksel izolasyon, topraklama ve kontrol sistemleri için güvenlik gereksinimleri yer almakta olup, amaç elektrik kaynaklı arızaların ve kazaların önüne geçilmesini sağlamaktır.

- Engelli bireylerin güvenli ve rahat kullanımını destekleyen tasarım kriterlerini daha net belirlenmekte olup, asansörlerin herkes için erişilebilir ve güvenli olmasını sağlamaktır.

- Asansörlerin devreye alınmadan önce ve kullanım süresince yapılacak test ve muayeneleri kapsamakta olup, sistemlerin sürekli güvenli çalışmasını sağlamaktır.

Standardın son hali henüz yayınlanmadığı için ancak taslak üzerinde yorum yapabiliyoruz. Güncel hali yayınlanma sonrasında daha detaylı bir inceleme ve karşılaştırma yapmak mümkün olacaktır. Bu güncelleme ile birlikte özellikle tasarım ve güvenlik konularında daha detaylı bilgilerin yer alacağı standardın içeriğinde güncel olarak tartışılan bazı konuların açıklığa kavuşması söz konusudur.

Özellikle tahrik sistemleri, askı sistemleri, kapı gereklilikleri (panel bükümleri) ve çeşitliliği (düşey hareketli kapılar), , kapı eşik alanlarının kullanılabilirliği, asansörlerde kullanılacak cam çeşitliliği, kabin üstü korkuluk yerleşimleri ile ilgili detaylı çizimler ve açıklamalar, askı halat çaplarındaki asgari ölçüler, askılama için kayışların kullanım koşulları, askı oranları, askı eğilme yorulma sayıcı, halat atma pimi yerleşimleri, detaylı uyarı işaretlemelerinin risk öngörülen yerlere yerleşimi, atıf yapılan standartların güncellendiği, bina ile ilgili koşulların Ek-B de toplandığı ayrıca 2006/42/AT Makine Emniyeti Yönetmeliği Ek-1 gerekliliklerinin standart tarafından karşılandığına dair matriste yer almaktadır.

Görünen taslakta mevcut alışık olduğumuz 4. Bölümde yer alan “Önemli Tehlikeler ve Genel Risk Değerlendirmesi” güncel standardın 7. Bölümünde “ISO 8100-3 ‘ün kullanımı” başlığı ile tanımlanmıştır.

TS EN 81-20 standardına yer alana bazı Ek maddelerin kaldırıldığı görülmektedir.

Örnek; Ek-D Makine grubu alanları – Erişim ve

Ek-E Makine dairesi havalandırması.

Ek-F olarak yayınlanan kuyu iniş merdiveni kısmının ise detaylandırılarak geliştirilmiştir.

İlgili standartların içerikleri görüldüğü üzere birbirine çok yakın gözükmekle birlikte yeni yayınlanacak olan standart bize daha mühendislik yöntemlerinin (hesaplamalar ve dayanım şartlarının karşılanması için test ve deney değerlendirmeleri) uygulamaları konusunda bilgilendirme yapmaktadır.

EN 81-50 standardı asansör bileşenlerinin tasarımından sertifikalandırılmasına kadar olan sürecin farklı aşamalarını ve gereksinimlerini yansıtılmakla birlikte ISO 8100-2 daha çok teknik tasarım ve mühendislik odaklı olarak değerlendirilmektedir.

Kaynakça:

- TS EN 81-20:2020 Asansörlerin Yapım Ve Kurulumu İçin Güvenlik Kuralları - İnsan Ve Yük Taşınması İçin Asansörler - Bölüm 20: İnsan Ve Yük Asansörleri

- TS EN 81-50:2020 Asansörlerin Yapımı Ve Montajı İçin Güvenlik Kuralları – Yolcu Ve Yük Asansörleri İçin Özel Uygulamalar

- ISO/DIS 8100-1 Lifts for the transport of persons and goods — Part 1: Safety rules for the construction and installation of passenger and goods passenger lifts

- ISO 8100-2 Lifts for the transport of persons and goods — Part 2: Design rules, calculations, examinations and tests of lift components